Quyền về sức khoẻ tình dục: Những quan niệm
phát triển theo thời gian

BS. ĐÀO XUÂN DŨNG

 

Không phải đợi đến hội nghị quốc tế về dân số và phát triển ở Cairo (Ai Cập) năm 1994 thì khái niệm về sức khoẻ tình dục (SKTD) mới được nói đến mà trước đó gần 20 năm (1975), Tổ chức Y tế thế giới đã phát biểu về SKTD như sau: Sức khoẻ tình dục là sự tổng hợp các khía cạnh thể chất, tình yêu, tình cảm, tri thức và hội của con người, sao cho cuộc sống con người phong phú hơn, tốt đẹp hơn về nhân cách, về giao tiếp và tình yêu.

Từ sự thừa nhận khái niệm SKTD, những quyền về tình dục cũng đã được nói đến dựa trên Tuyên ngôn về những quyền cơ bản của con người đã được Hội nghị thế giới về Nhân quyền ở Vienna (Áo) năm 1993 nêu lên. Phát biểu những quyền về tình dục lúc đầu gồm 9 điều và theo thứ tự sau đây: quyền được lựa chọn bạn tình - quyền được làm chủ bản thân - quyền được có hạnh phúc trong đời sống tình dục - quyền không bị lạm dụng - quyền được lựa chọn các biện pháp tránh thai - quyền được nạo thai an toàn - quyền được phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục - quyền được hiểu biết nói chung và nhất là về các dịch vụ mà mọi người được hưởng - quyền thực thi và hưởng thủ những quyền nói trên.

Nhưng tại hội nghị thế giới lần thứ XIII về tình dục họp tại Valencia (Tây Ban Nha) năm 1997, tuyên ngôn Quyền về sức khoẻ tình dục đã được các thành viên tham dự hội nghị thông qua, với một số thay đổi về nội dung (phong phú hơn) và thứ tự ưu tiên (cũng hợp lý và phù hợp với tình hình thực tế ở các xã hội, ví dụ thay cho các điều 1 trước đây là quyền được lựa chọn bạn tình nay là quyền tự do, bảo đảm không bị ép buộc, bị bạo hành tình dục...)

Tuyên ngôn viết: Tình dục là vấn đề luôn thay đổi và năng động của loài người; nó được cấu tạo nên trong mối tương tác giữa cá thể và cấu trúc xã hội, nó thể hiện trong suốt chu kỳ cuộc sống, điều hoà bản sắc, tạo ra và/hoặc củng cố thêm sự gắn bó giữa con người. Khoái cảm tình dục, kể cả tự kích dục, là nguồn gốc của sự thoải mái về thể chất, tâm lý, tâm trí và tinh thần. Khoái cảm tình dục khi kết hợp với những trải nghiệm tình dục không mang tính xung đột và lo hãi sẽ giúp cho sự phát triển của con người và xã hội.

Do đó chúng tôi, những người tham dự hội nghị, khẩn thiết yêu cầu các xã hội tạo ra những điều kiện để thoả mãn những nhu cầu cần thiết cho sự phát triển toàn diện của cá thể và tôn trọng những quyền về sức khoẻ tình dục sau đây:

1. Quyền được tự do, loại trừ mọi hình thức ép buộc, bóc lột và lạm dụng tình dục ở bất cứ thời điểm và trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống. Cuộc đấu tranh chống lại bạo hành là một ưu tiên hàng đầu của xã hội. Mọi trẻ em cần phải là những trẻ được chúng ta mong muốn và yêu quý.

2. Quyền được làm chủ bản thân, được lành lặn và an toàn về cơ thể: quyền này bao gồm sự kiểm soát và hưởng thủ đối với chính cơ thể chúng ta, không bị hành hạ và bất cứ loại cắt xẻo và bạn hành nào.

3. Quyền được đối xử công bằng và bình đẳng về tình dục: quyền này liên quan đến mọi hình thái kỳ thị, có sự tôn trọng đúng đắn với những khác biệt về tình dục, bất kể nam nữ, vai trò giới, tuổi tác, chủng tộc, giai cấp xã hội, tôn giáo và xu hướng tình dục.

4. Quyền về sức khoẻ tình dục: bao gồm mọi nguồn lực sẵn có và đầy đủ để phát triển nghiên cứu và truyền bá những hiểu biết cần thiết về HIV/AIDS, các bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng như sự phát triển sâu rộng hơn nữa về các nguồn lực để nghiên cứu, chẩn đoán và điều trị.

5. Quyền được có thông tin rộng, khách quan và thực tế về tình dục người để cho phép có những quyết định về đời sống tình dục.

6. Quyền được giáo dục toàn diện về tình dục kể từ khi sinh ra và trong suốt chu kỳ cuộc sống. Mọi thể chế xã hội đều cần tham gia vào tiến trình này.

7. Quyền được tự do sống với bạn tình. Điều này có nghĩa là có thể kết hôn hay không , có thể li dị và thiết lập kiểu chung sống tình dục khác.

8. Quyền được lựa chọn tự do và có trách nhiệm về cuộc sống sinh sản, số con và khoảng cách giữa các lần sinh và tiếp cận với các phương tiện điều hoà sinh sản.

9. Quyền tự do, bao hàm khả năng có những quyết định một cách độc lập về đời sống tình dục trong bối cảnh của đạo lý cá nhân và xã hội. Trải nghiệm tình dục hợp lý và thoả mãn là một đòi hỏi để con người có thể phát triển.

Tình dục người là nguồn gốc của sự gắn bó sâu sắc giữa con người và là yếu tố cần thiết để có sự an sinh, thoải mái cho các cá thể, các cặp vợ chồng, các gia đình và xã hội. Do đó, việc tôn trọng các quyền về tình dục cần được truyền bá trên mọi phương tiện. Và sức khoẻ tình dục là một trong những quyền con người cơ bản và chủ yếu nhất.